Ali Erdem Doğanoğlu, "Cumhurbaşkanının Görev Süresinin Belirlenmesi Sorunu", Ankara Barosu Dergisi, Yıl 2011, Sayı 3.

19.12.2011-22.01.2012 Güncel Anayasa Mahkemesi Kararları

GÜNCEL ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI

28.12.2011

Anayasa Mahkemesinin E: 2008/15, K: 2011/57 Sayılı Kararı (24/2/1983 Tarihli ve 2802 Sayılı Kanunda Değişiklik Yapan 29/6/2006 Tarihli ve 5536 Sayılı Kanun ile İlgili)
Hakimler ve Savcılar Kanunu’na tabi bir kısım görevlilerle ilgili olarak, sosyal güvelik ve özlük haklarına ilişkin mevzuat değişikliği sürecinde uygulanacak bir geçiş hükmü öngörülmüştür. Bu hükme göre bir kısım görevli geçiş sürecinde belirli hakları bakımından eski mevzuata tabi olacaktır. Düzenlemenin hukuk devleti ve eşitlik ilkeleri ile sosyal güvenlik hakkına aykırı olduğu iddia edilmiştir. Mahkeme, düzenlemenin ne anlama geldiğini açıklayarak bu türden bir düzenlemeyi yapmanın kanun koyucunun takdirinde olduğunu belirtmiş ve iptal talebini oyçokluğuyla reddetmiştir.
Kararın tam metnine ulaşmak için tıklayınız.

Anayasa Mahkemesinin E: 2008/56, K: 2011/58 Sayılı Kararı (31/5/2006 Tarihli ve 5510 Sayılı Kanunda Değişiklik Yapan 17/4/2008 Tarihli ve 5754 Sayılı Kanun ile İlgili)
Sosyal güvenlik mevzuatında bulunan, özellikle parasal hesaplamalara ilişkin esas ve yöntemleri gösteren birçok teknik ayrıntıyı düzenleyen hükmün sosyal güvenlik hakkı ve aynı bağlamda olmak üzere hukuk devleti, eşitlik gibi anayasal ilkelere aykırılık gerekçesiyle iptali talep edilmiştir. Mahkeme, dava konusu her bir hükmün tek tek ne anlama geldiğini açıklamış ve Anayasa’ya aykırılık iddialarına cevap vermiştir. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’ndan yirmi farklı ve Hakimler ve Savcılar Kanunu’ndan bir hükmün konu edildiği kararda, hiçbir hükmün iptaline karar verilmemiştir.
Kararın tam metnine ulaşmak için tıklayınız.

Anayasa Mahkemesinin E: 2008/87, K: 2011/95 Sayılı Kararı (14/7/1973 Tarihli ve 1739, 2/3/1984 Tarihli ve 2985, 3/5/1985 Tarihli ve 3194, 22/2/2005 Tarihli ve 5302, 21/4/2005 Tarihli ve 5335 Sayılı Kanunlarda Değişiklik Yapan 24/7/2008 Tarihli ve 5793 Sayılı Kanun ile İlgili)
Kamuya ait çeşitli taşınmazların özelleştirilmesi, bu taşınmazlarla ilgili imar planı ve parselasyon işlemlerinin yapılması hususlarında yetkili makamları ve söz konusu iş ve işlemlerin hangi usullerle yapılabileceğini gösteren birçok hükmün Anayasa’ya aykırılığı iddia edilmiştir. Farklı kamu tüzel kişilerinin mülkiyetindeki ya da farklı bakanlıklara tahsisli taşınmazların özelleştirilmesiyle, ilgili makamlar arasında yetki paylaşımını ve işlemlerin yapılma usullerini gösteren dava konusu hükümlerin Anayasa’ya aykırılıkları, esas olarak merkezi yönetim - yerinden yönetim ilkeleri çerçevesinde tartışılmıştır. Sonuçta dava konusu hükümlerden sadece söz konusu işlemlerin yapılma usulleri kapsamında değerlendirilebilecek ve ilgililerin idari ve yargısal başvuru imkanlarını düzenleyen bir hüküm hak arama özgürlüğüne aykırı görülerek iptal edilmiş, diğer tüm hükümler yönünden iptal talepleri geri çevrilmiştir.
Kararın tam metnine ulaşmak için tıklayınız.

Anayasa Mahkemesinin E: 2008/12, K: 2011/104 Sayılı Kararı (27/12/2007 Tarihli ve 5726 Sayılı Kanun ile İlgili)
Tanık Koruma Kanunu’nun birçok hükmünün Anayasa’ya aykırılığı iddia edilmiştir. Bunlara kısaca tek tek bakalım. Belirli suçlar bakımından dava konusu kanunun uygulanabileceğini öngören hükmün, duruşmada hazır bulunma hakkına sahip olanlar olmadan tanık dinlenmesini mümkün kıldığı; bunun açıklık, silahların eşitliği, yüzyüzelik, doğrudanlık gibi ceza yargılamasına ilişkin ilkeleri zedelediği; savunma hakkı ve hukuk devleti ilkelerini ihlal ettiği; dolayısıyla Anayasa’nın 2. 11. 13. 36. ve 90. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. Mahkeme, ceza siyasetini belirleme yetkisinin yasakoyucunun takdirinde olduğunu, düzenlemenin bu kapsamda değerlendirilebileceğini gerekçe göstererek iddiayı oybirliğiyle reddetmiştir. Dava konusu diğer bir düzenlemeye göre, kanun kapsamında, tanıkların yakın ilişki içinde olduğu kişilerin de haklarında koruma tedbiri uygulanabilecektir. Tanıkların yakın ilişki içinde olduğu kişilerin kimler olabileceğine ilişkin hiçbir somutlaştırmaya gidilmediği, böylece, belirlilik, genellik, soyutluk, öngörülebilirlik özelliklerini taşımayan düzenlemenin Anayasa’nın 2. ve 87. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. Mahkeme, ilgili hususta kapsamı belirleme imkanının uygulamaya verildiği ve bunda Anayasa’ya aykırı bir yan olmadığı gerekçesiyle iptal talebini oybirliğiyle reddetmiştir. Dava konusu diğer bir düzenlemeye göre, tanık dinleyen mahkemenin belirleyeceği şekilde tanığın fiziksel görünümü gizlenerek tanık dinlenebilir. Bu hükmün, keyfi uygulamalara yol açabileceği; kuralın, belirlilik, soyutluk, öngörülebilirlik özelliklerini taşımadığı ve Anayasa’nın 2. ve 11. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. İlgili hususta olay mahkemesine takdir yetkisi veren hükmün belirsiz olmadığını gerekçe gösteren Mahkeme, iptal talebini oyçokluğuyla reddetmiştir. Dava konusu başka bir hüküm ile, kanun kapsamındaki belirli tanıklara soru sorma imkanının olay mahkemesinin belirleyeceği biçimde sınırlanabileceği öngörülmüştür. Bu hükmün, keyfi uygulamalara yol açabileceği ve belirsiz olduğu gerekçesiyle Anayasa’nın 2. ve 11. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. Düzenlemenin kanunun amacına uygun olduğu, belirsiz olmadığı ve keyfi uygulamalara yol açmayacağı gerekçeleriyle iptal talebi oyçokluğuyla reddedilmiştir. Bu kanuna göre alınan ifadelerin, duruşma sırasında hazır bulunanlar huzurunda verilmiş ifade hükmünde olduğunu gösteren düzenlemenin açıklık, silahların eşitliği, yüzyüzelik, doğrudanlık gibi ceza yargılamasına ilişkin ilkeleri zedelediği; savunma hakkı ve hukuk devleti ilkelerini ihlal ettiği; dolayısıyla Anayasa’nın 2. 11. 13. 36. ve 90. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. Kararın geneline hakim olan tespit ve beyanların tekrarıyla, bu hükmün de Anayasa’ya aykırı olmadığı sonucuna oyçokluğuyla varılmıştır. Kanun kapsamında çeşitli hususların yönetmelikle düzenleneceğini gösteren hükmün zorunlu ilkesel belirlemeleri yapmadan yürütmeye düzenleyici işlem yapma yetkisi verdiği ve bunun idarenin kanuniliği ilkesine aykırı ve “asli düzenleme yetkisi”nin devri niteliğinde olduğu gerekçeleriyle Anayasa’nın 2. 6. 7. 8. ve 11. maddelerine aykırılık teşkil ettiği iddia edilmiştir. Mahkeme, yönetmelikle düzenleme yetkisi verilirken zorunlu ilkesel belirlemelerin yapıldığını ve idarenin içini dolduracağı çerçevenin çizildiğini belirterek iptal talebini oybirliğiyle reddetmiştir. İlgili düzenlemelerle, söz konusu Kanun hükümlerine göre mahkemenin veya cumhuriyet savcısının vermiş olduğu tanık koruma tedbirlerinin uygulanmasını ve yerine getirilmesini denetleme görev ve yetkisine sahip Tanık Koruma Kurulu meydana getirilmiştir. Bu düzenlemelerin yargı yetkisi bakımından yetki gaspı niteliğinde olduğu ve yargı bağımsızlığına aykırı bir durum meydana getirdiği gerekçeleriyle Anayasa’nın 2. 11. 138. ve 140. maddelerine aykırılık iddia edilmiştir. Mahkeme, Kurul’un görevlerinin iddia edildiği mahiyette olmadığını gerekçe göstererek iptal talebini oybirliğiyle reddetmiştir.
Kararın tam metnine ulaşmak için tıklayınız.

Anayasa Mahkemesinin E: 2010/12, K: 2011/135 Sayılı Kararı (10/11/2005 Tarihli ve 5429 Sayılı Kanunda Değişiklik Yapan 25/11/2008 Tarihli ve 5813 Sayılı Kanun ile İlgili)
Türkiye İstatistik Kanunu’nun itiraz konusu düzenlemelerine göre, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından kendisinden bilgi istenen herkes, Kuruma eksiksiz ve doğru bilgiyi ücretsiz ve Kurum’un belirleyeceği şekil ve usule uygun olarak vermek zorundadır; yükümlülüğün yerine getirilmemesi ise idari para cezası ile müeyyidelendirilmiştir. Bu hükümlerin, eşitlik ilkesi, temel hak ve hürriyetlerin niteliği, kişi hürriyeti ve güvenliği, özel hayatın gizliliği, düşünce ve kanaat hürriyetine ilişkin düzenlemelere aykırı olduğu; temel hak ve hürriyetlerin kanunla sınırlanabileceği ve bu sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamayacağı, kişilerin her ne sebeple ve amaçla olursa olsun düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanması ve buna uymayanların idari yaptırımla karşı karşıya bırakılmasının hukuk devleti ilkesine aykırılık teşkil edeceği gerekçeleriyle Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2., 5., 10., 11., 12., 13., 17., 19., 20., 24. ve 25. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Mahkeme, daha önceden benzer hükmün benzer gerekçelerle önüne geldiğini ve iptal kararı verdiğini hatırlatmış, ancak iptal kararından sonra yapılan ve itiraz konusu düzenlemede, öncekinden farklı olarak, bilgi isteme yetkisinin kısıtlandığını belirtmiştir. İtiraz konusu düzenlemeye göre Anayasa’da belirlenen temel hakların ve ödevlerin ihlal edilmemesi koşuluyla bilgi istenebilir. İstenilen bilgilerin temel hak ve ödevlerini ihlal eder nitelikte olduğunu düşünen ilgililer, nedenini açıklayarak bilgi vermekten kaçınabilecekleri gibi haklarında idari para cezası uygulanması halinde buna itiraz ederek istenilen bilginin temel haklarını ihlal edecek nitelikte olduğunu mahkemeler önünde de ileri sürebilirler. Ayrıca kurala göre bilgi istenebilecek kişiler arasında da ayrım yapılmamıştır, tüm ilgililerden bilgi istenebilir. Mahkeme, bu gerekçelerle, oyçokluğuyla düzenlemelerin Anayasa’ya aykırı olmadığına hükmetmiştir.
Kararın tam metnine ulaşmak için tıklayınız.

29.12.2011

Anayasa Mahkemesinin E: 2010/25, K: 2011/136 Sayılı Kararı (4/6/1937 Tarihli ve 3201 Sayılı Kanunda Değişiklik Yapan 26/4/2005 Tarihli ve 5336 Sayılı Kanun ile İlgili)
Emniyet Teşkilatı Kanunu’ndaki, polis meslek eğitim merkezinde eğitim aldıktan sonra atanan polislerin 6 yıl boyunca nakil yoluyla başka bir kuruma atanamayacağını düzenleyen hükmün, Anayasa’nın 70. maddesinde gösterilen kamu hizmetine girme hakkı kapsamında ve aynı kurlada öngörülen sınırlama nedenleri dışında sınırlanmış olduğu için sınırlamanın Anayasa’nın 13. maddesine aykırılık teşkil ettiği ve ayrıca kısıtlamanın kişinin maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkıyla ilgili olduğundan Anayasa’nın 5. maddesine de aykırılığın söz konusu olduğu gerekçeleriyle iptali istenmiştir. Konunun kamu görevlilerinin statüleriyle ilgili olduğunu; bu statülerin kanunla belirlendiğini ve dolayısıyla bu konuda yasakoyucunun takdir yetkisinin bulunduğunu; zorunlu hizmet süresinin de statünün bir gereği sayıldığını; ayrıca statünün baştan belirlendiğini ve istemeyen kişilerin bu statüye girmeyebileceklerini gerekçe gösteren Mahkeme, oyçokluğuyla hükmün Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir.
Kararın tam metnine ulaşmak için tıklayınız.

Anayasa Mahkemesinin E: 2011/54, K: 2011/142 Sayılı Kararı (31/3/2011 Tarihli ve 6217 Sayılı Kanun ile İlgili)
Kararda ilk olarak kategorik olarak ceza yargısında harç alınmasının Anayasa’ya aykırılığı tartışılmıştır. Bir anlayışa göre ceza yargılamasında harç alınması hukuk devleti ilkesine ve hak arama özgürlüğü ile adil yargılanma hakkına; yani Anayasa’nın 2. ve 36. maddelerine aykırıdır. Mahkeme’ye göre ise, harç, kamu hizmetlerinden yararlananlardan bunun karşılığında alınan bir tür bedeldir; yargı hizmeti de en önemli kamu hizmetlerindendir; Anayasa’da gösterilen “kanunla getirilmiş olmak“ koşuluna uyularak harç öngörülebilir; daha önceden ceza yargılamasında harç alınmaması, tümüyle kanun koyucunun aksine davranma imkanı da varken takdir yetkisini o yönde kullanmasının bir sonucudur; yoksa, ceza yargılamasında harç alınmasının Anayasa’ya aykırı bir yönü yoktur. Mahkeme bu gerekçelerle iptal talebini oyçokluğuyla reddetmiştir. İkinci olarak, ceza yargılamasında temyiz başvurusunu harca tabi kılan düzenlemenin, kendi iradesi dışında yargılanan sanığa bir yükümlülük getirdiği, bunun çeşitli gerekçelerle Anayasa’nın 2. 5. 10. 11. 12. 13. 17. 19. 36. 38. 40. 65. ve 141. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. Mahkeme, ceza yargılamasında temyiz başvurusu için harç öngörülmesinin kural olarak Anayasa’ya aykırılık oluşturmayacağını ancak bunun başka belirli koşullara da uyularak yapılması gerektiğini belirtmiştir. Mahkemeye göre, bu koşullardan birisi, mahkemeye erişim hakkını ve dolayısıyla hak arama özgürlüğünü sağlayabilmek için, ödeme gücü olmayan kimselere etkili adli yardımın sağlanmasıdır. Sistem içerisinde, ceza yargılamasındaki temyiz başvurularının harca tabi olması bakımından bunu ödeme gücü olmayanların durumunu gerektiği gibi düzenleyen bir tedbirin bulunmaması nedeniyle ilgili hüküm Anayasa’nın 2. 5. ve 36. maddelerine aykırıdır. Böylece düzenleme oyçokluğuyla iptal edilmiştir.
Kararın tam metnine ulaşmak için tıklayınız.

21.01.2012

Anayasa Mahkemesinin E: 2010/90, K: 2012/1 (Yürürlüğü Durdurma) Sayılı Kararı (9/6/1932 Tarihli ve 2004 Sayılı Kanunda Değişiklik Yapan 17/7/2003 Tarihli ve 4949 Sayılı Kanun ile İlgili)
Kararla 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 88. maddesinin ikinci fıkrasının sonundaki cümlede yer alan “… alacaklının muvafakatı ve…” ibaresinin yürürlüğü durdurulmuştur.
Kararın tam metnine ulaşmak için tıklayınız.

HOŞGELDİNİZ

“Yaşayan Anayasa”ya hoşgeldiniz. Bu web günlüğünü güncel anayasa gelişmelerini takip etmek için tutmaya başlamıştık. Böylece hem kendimiz hem okuyucularımız için bir “anayasal hafıza” oluşturmayı amaçlıyorduk. Bugüne kadar bu günlük, en azından bizim açımızdan, bu amaca layığıyla hizmet etti.
Zaman içerisinde, hukuk alanında internet kaynakları çeşitlendi. Dolayısıyla anayasa haberlerini takip etmek isteyen okuyucular için seçenekler çoğaldı. Biz artık anayasa haberlerini takip etme işini, aşağıda “Bağlantılar” bölümünde adreslerini verdiğimiz bu sitelere bırakıp, “anayasal hafıza”nın oluşumuna farklı bir biçimde katkıda bulunmak istiyoruz.
Bu sitede bundan böyle ağırlıklı olarak anayasal konulara ilişkin kısa yorumlara yer vereceğiz. Bu yorumları, dijital okur-yazarlığın gerekli kıldığı biçimde, kısa ve olabildiğince açıklayıcı bir üslupla kaleme almaya çalışacağız. Günlük notlarının yetmediği yerde yorum ve analizler devreye girecek. Sitemizdeki bir başka yenilik de “Anayasa Okumaları” olacak. Bu başlık altında postalayacağımız notlarla karşımıza çıkan yeni ve ilginç anayasa çalışmalarını okuyucularımızla paylaşacağız.
İyi okumalar…

DİĞER ÇALIŞMALAR

Doç. Dr. Levent GÖNENÇ’in diğer yayınlarına ulaşmak için tıklayınız.

Dr. Ersoy KONTACI’nın yayınlarına ulaşmak için tıklayınız.

Sitemizde daha önce yayımlanan “Analizler” ve “Yorumlar” için tıklayınız.

KATKILAR

Sitemize katkıda bulunan akademisyenlerin çalışmaları için tıklayınız.

HAZIRLAYANLAR

Levent GÖNENÇ [LG]
Ersoy KONTACI [EK]
Deniz POLAT [DP]
Ali Erdem DOĞANOĞLU [AED]

İLETİŞİM

yasayananayasa@gmail.com

Yönetici Alanı